Dit bezoek aan het fort van Breendonk zal mij voor altijd blijven achtervolgen. Als ik eraan denk wat die mensen hebben meegemaakt dan denk ik soms: "Hoe kunnen mensen nu zo gruwelijk zijn?" Op een bepaald moment, wanneer onze gids stond te vertellen, zag ik die mensen daar in complete chaos rondlopen alsof ik daar gewoon tussen stond. De verhalen die me het meest hebben geraakt zijn die van de martelkamer, de barakken, de beulen, de executies en de isoleercellen. Deze mensen leefden letterlijk in de hel en hebben een trauma voor heel hun leven opgelopen. Ik ben eigenlijk een beetje geshockeerd door deze kampen. Ik wist wel dat het er zeer slecht was om te leven, maar zó erg dat had ik echt niet verwacht. De martelingen waren gewoonweg verschrikkelijk en het ergste is dat ze met twee moesten zijn. De één, meestal de onschuldige, moest de marteling ondergaan, en de tweede, die meestal de schuldige was, moest het geschreeuw van de één aanhoren zodat hij bang zou worden door het geschreeuw en zo zou bekennen zonder marteling. En de andere gevangen lagen dan "rustig" maar vol angst in hun bedden, als je dit toch bedden kan noemen: een zak met stro waar op de koop toe maar om de 6 maanden nieuw stro in werd gedaan, gelegen op vier houten latjes. En de isoleercel waar je soms 2 dagen in de duisternis zat. En de "kamerafgevaardigden". Als die de kant van de nazi's kozen dan was je gezien. Ze lieten hun kamergenoten zwoegen en zweten tot ze langzaamaan zouden sterven. Ik wil dan ook de toiletten nog even ter sprake brengen. Op het eerste zicht lijken ze gewoon maar over het gebruik valt wel wat te vertellen. Ze moesten met 48 man samen naar het toilet. En dan lieten ze die mensen nog niet eens rustig naar het toilet gaan. Ze moesten allemaal samen op bevel gaan zitten en op bevel terug rechtstaan, gedaan of niet gedaan. Met dit alles probeerden ze die mensen geestelijk kapot te maken zodat het lichamelijk kapot gaan er wel op zou volgen.

De martelkamer is me het meest bijgebleven. Ik zie die haak boven dat houten ding nog voor me alsof het gisteren was. Je zag het bijna voor je hoe die mensen gemarteld geweest zijn De stem van de gids maakte je beelden af. De isoleercellen herinner ik me eigenlijk niet zo goed meer. Ik weet alleen nog dat er alleen maar een bed stond en een conservenblik van 50 cl om je behoeften in te doen. Wat me ook nog goed is bijgebleven is die plaats waar 180 mensen terechtgesteld werden. Er stonden 6 palen waar de mensen aangebonden werden en er stond een galg. Ik huiverde toen ik die plaats betrad. Er zijn daar mensen gestorven van nog geen 19 jaar. We hebben ook een paar foto's gezien waarop we duidelijk zagen dat de mensen, die er levend uit zijn gekomen, helemaal ondervoed waren en de meesten stonden ook nog eens vol met littekens of waren gehandicapt.

Ik hoop dat dit nooit met mij zal gebeuren want wat ik daar gezien en gehoord heb vind ik gewoon verschrikkelijk en ik zal dit van mijn leven niet vergeten.